Prof. Wojciech Rubinowicz (1889-1974)

Wojciech Rubinowicz, profesor fizyki teoretycznej Uniwersytetu Warszawskiego oraz Instytutu Fizyki Polskiej Akademii Nauk, członek zwyczajny Polskiej Akademii Nauk, urodził się w 1889 r. w Bukowinie, gdzie jego ojciec - uczestnik Powstania Styczniowego - przebywał na emigracji. Studiował fizykę na Uniwersytecie w Czerniowcach, uzyskując doktorat w 1914 r. W 1916 r. udał się do Monachium, gdzie poznał Arnolda Sommerfelda i w 1917 r. został jego asystentem. Po dwuletnim pobycie w Monachium wpierw powrócił do Czerniowiec, a w 1919 r. przeniósł się do Wiednia. W 1920 r. Rubinowicz przebywał w Kopenhadze na zaproszenie Nielsa Bohra, a następnie udał się do Jugosławii, gdzie objął stanowisko profesora fizyki teoretycznej na Uniwersytecie w Lublanie. Od 1922 r. zamieszkał we Lwowie, gdzie został profesorem fizyki teoretycznej na Politechnice, a od 1937 r. - również na Uniwersytecie Jana Kazimierza. Pozostał we Lwowie do 1946 r., gdy przeniósł się do Warszawy, by objąć stanowisko profesora fizyki teoretycznej na Uniwersytecie Warszawskim, a od 1953 r. - również w Instytucie Fizyki Polskiej Akademii Nauk. Pozostał aktywny naukowo również po przejściu na emeryturę w 1960 r.

W swojej pracy naukowej Wojciech Rubinowicz zajmował się głównie teorią dyfrakcji, kwantową teorią promieniowania, oraz fizyką matematyczną.

Jego ulubioną dziedziną badań była teoria dyfrakcji, w której dokonał on matematycznie ścisłego sformułowania podejścia Younga. W 1917 r. przekształcił on całkę dyfrakcyjną Kirchhoffa do postaci znanej obecnie pod nazwą reprezentacji Rubinowicza. Rubinowicz do końca życia kontynuował prace nad teorią dyfrakcji, przedstawiając swoje wyniki i poglądy w książce pt. "Die Beugungswelle in der Kirchhoffeschen Theorie der Beugung" (1957, 1966).

Za najważniejszy wkład Wojciecha Rubinowicza do fizyki współczesnej uznawane są jego prace dotyczące dipolowego i kwadrupolowego promieniowania elektrycznego. W 1918 r. sformułował on reguły wyboru i polaryzacyjne dla elektrycznego promieniowania dipolowego. W latach 1928-1930 Rubinowicz opracował teorię elektrycznego promieniowania kwadrupolowego. Sformułowane przez niego reguły wyboru i natężeń wyjaśniły zagadkę "wzbronionych" linii widmowych (zaobserwowanych w 1928 r. w widmie mgławic planetarnych), które słusznie zinterpretował jako efekt przejść kwadrupolowych. Inne przewidywania teorii Rubinowicza również znalazły wkrótce pełne potwierdzenie doświadczalne.

Jak należałoby oczekiwać po współpracowniku Sommerfelda, Rubinowicz był mistrzem fizyki matematycznej. Jego zapewne najbardziej znanymi osiągnięciami w tej dziedzinie były twierdzenie o jednoznaczności zagadnienia początkowego dla równania falowego (1917), oraz jego prace o metodzie wielomianów w rozwiązywaniu zagadnień wartości własnych w mechanice kwantowej, opisane w jego książce pt. "Sommerfeldsche Polynommethode" (1972).

Rubinowicz był doskonałym wykładowcą, i to dość szczególnego typu. Zamiast ogólnych uwag i słownych komentarzy, wolał zawsze przedstawiać pełne rachunki i wyprowadzenia, co czynił w sposób perfekcyjny.

W swej długiej karierze akademickiej Rubinowicz wykształcił całe pokolenia fizyków, a jego praca dydaktyczna i naukowa zyskały mu wielu przywiązanych uczniów. Trudno jest przecenić jego wkład w rozwój fizyki polskiej, szczególnie w świetle strat zadanych jej przez dwie wojny światowe.