do g鏎y         o ksi捫ce


III. S這wniczek

:-)
u篡wany w $\rightarrow$poczcie elektronicznej symbol u鄉iechu (po這穎ny na boku); por. $\rightarrow$smileys.

*
gwiazdka umownie zast瘼uje dowolny ci庵 znak闚.

AGP
(Accelerated Graphics Port) standard wysokowydajnych kart grafiki do PC.

Analogowy
operuj帷y wielko軼iami ci庵造mi, jak temperatura czy nat篹enie pr康u. Przeciwie雟two: $\rightarrow$cyfrowy.

Applet
ma造 program w $\rightarrow$Javie, kt鏎y mo積a wmontowa w stron WWW. W por闚naniu z pe軟ymi programami Javy applety maj szereg ogranicze np. w dost瘼ie do plik闚, ze wzgl璠u na bezpiecze雟two.

ARJ
popularny format $\rightarrow$kompresji, przed u篡ciem spakowanego pliku ( *.arj) nale篡 go rozpakowa z pomoc odpowiedniego programu.

ASCII
(American Standard Code for Information Interchange) standardowy spos鏏 przypisania liczb literom (tabl. 3.2).

AT
(Advanced Technology) opracowany przez IBM w po這wie lat 80. standard konstrukcyjny PC, do niedawna powszechnie stosowany, obecnie wypierany przez $\rightarrow$ATX.

ATA
(AT Attachment) najpopularniejszy interfejs dysk闚 twardych w PC (por. $\rightarrow$SCSI).

ATAPI
(ATA Packet Interface) protok馧 umo磧iwiaj帷y pod陰czanie przez interfejs ATA urz康ze innych ni dyski twarde (np. nap璠y CD-ROM).

ATX
opracowany przez Intela standard zast瘼uj帷y $\rightarrow$AT.

Authentication
$\rightarrow$Uwierzytelnienie.

AVI
(Audio Video Interleave) wywodz帷y si z MS Windows format plik闚 ( *.avi) z filmami.

Backup
kopia zapasowa. Regularne tworzenie kopii zapasowych wa積iejszych danych (na dyskietkach, ta鄉ach, p造tach CD-ROM czy osobnych dyskach twardych) jest podstawow zasad bezpiecze雟twa.

Bajt
osiem bit闚, mo積a za ich pomoc zapisa liczb mi璠zy 0 a 255 lub liter.

Baza danych
(database) zbi鏎 uporz康kowanych informacji lub program do jego obs逝gi (przeszukiwania itp.). Zapewnia szybki dost瘼 i wyszukiwanie danych.

Bit
podstawowa jednostka informacji, jeden lub zero.

Blat
(desktop) okre郵enie przestrzeni dost瘼nej na ekranie komputera, na kt鏎ej jak na blacie biurka rozk豉damy potrzebne w pracy narz璠zia -- ikony program闚, skr鏒y, $\rightarrow$menu itp. W polskiej wersji MS $\rightarrow$Windows u篡to okre郵enia $\rightarrow$pulpit (por. przypis na s. ).

BMP
format zapisu plik闚 graficznych ( *.bmp), wywodz帷y si z MS Windows.

Cache
pami耩 podr璚zna, bufor. Mechanizm buforowania (caching) wykorzystywany jest np. do przyspieszenia czytania danych z dysku twardego, przez umieszczenie najcz窷ciej czytanych fragment闚 w pami璚i $\rightarrow$RAM, lub w Internecie, przez umieszczanie kopii najcz窷ciej odwiedzanych stron WWW na lokalnym serwerze, dla zmniejszenia ruchu w Sieci i przyspieszenia dost瘼u.

CD-ROM
(Compact Disc Read Only Memory) plastikowy kr捫ek o 鈔ednicy 5,25 cala (rys. 4.2), na kt鏎ym mo積a zapisa ok. 650 MB danych.

CGI
(Common Gateway Interface) standard uruchamiania program闚 z serwera poprzez strony WWW.

CHAP
(Challenge-Handshake Authentication Protocol) protok馧
$\rightarrow$uwierzytelniania stosowany przy po陰czeniach z komputerem
$\rightarrow$dostawcy us逝g internetowych, umo磧iwiaj帷y automatyczne podanie nazwy u篡tkownika i has豉, dzi瘯i szyfrowaniu bezpieczniejszy ni $\rightarrow$PAP.

Chip
uk豉d scalony.

Ciasteczka
(cookies) informacje zapisywane na dysku naszego komputera przez odwiedzane przez nas witryny, maj帷e zwykle u豉twi rozpoznanie nas i naszych upodoba przy kolejnej wizycie.

Cracker
osoba w豉muj帷a si do system闚 komputerowych, cz瘰to mylnie okre郵ana jako $\rightarrow$haker.

CRC
(Cyclic Redundancy Check) jeden ze sposob闚 obliczania $\rightarrow$sumy kontrolnej.

CRT
(Cathode Ray Tube) kineskop, r闚nie okre郵enie ,,tradycyjnych'' monitor闚 kineskopowych (por. $\rightarrow$LCD).

Cybersquatting
wykupywanie adres闚 internetowych o potencjalnie dochodowych nazwach (np. postaci ZnanaFirma.com) w celu odsprzeda篡 zainteresowanym (w tym przypadku zapewne przedsi瑿iorstwu ZnanaFirma). Proceder mo磧iwy dzi瘯i chwilowemu brakowi jasnych regulacji prawnych (np. ochrona znak闚 handlowych ma 軼i郵e okre郵ony zasi璕 terytorialny, o czym trudno m闚i w Internecie).

Cyfrowy
operuj帷y wy陰cznie na liczbach, co daje mo磧iwo嗆 $\rightarrow$korekcji b喚d闚 np. przez $\rightarrow$sumy kontrolne. Przeciwie雟two: $\rightarrow$analogowy.

Czat
(chat) pogaw璠ki w Sieci (online, z pomoc klawiatury), organizowane cz瘰to w $\rightarrow$portalach.

Czcionka
(font) pismo drukarskie (kr鎩). Niniejsz ksi捫k z這穎no czcionk Antykwa P馧tawskiego, zaprojektowan w latach 1923-28, przywr鏂on polskiej typografii (komputerowej) dzi瘯i projektowi Grupy U篡tkownik闚 Systemu TEX ( http://www.gust.org.pl).

Desktop
1. $\rightarrow$Blat. 2. Osobisty komputer stacjonarny (ustawiany zwykle na blacie biurka).

Dialup
czasowe (w odr騜nieniu od sta貫j, dedykowanej linii) po陰czenie komputer闚 (komputera z Internetem) przez lini telefoniczn.

DirectX
zesp馧 technologii firmy Microsoft, usprawniaj帷y obs逝g
$\rightarrow$multimedi闚 w MS Windows, kluczowy dla dzia豉nia w tym systemie wsp馧czesnych gier komputerowych.

DNS
(Domain Name System) serwis nazw domen w Internecie, zapewniaj帷y t逝maczenie adres闚 symbolicznych (jak brain.fuw.edu.pl) na numery $\rightarrow$IP (193.0.82.256).

Dostawca us逝g internetowych
(Internet Service Provider, ISP) firma oferuj帷a m.in. dost瘼 do Internetu przez domow lini telefoniczn (i $\rightarrow$modem).

DotCom
(ang. dot -- kropka) popularne okre郵enie firm internetowych, kt鏎ych nazwa cz瘰to jest r闚nowa積a z internetowym adresem, czyli ko鎍zy si (przynajmniej w USA) na .com (commercial -- handlowy).

Download
kopiowanie pliku np. z serwera $\rightarrow$FTP na dysk lokalny (naszego komputera).

DVD
(Digital Versatile Disc) uniwersalny dysk cyfrowy, ze wzgl璠u na g堯wne zastosowanie -- cyfrowy zapis film闚 -- zwany te Digital Video Disc. Jako no郾ik danych komputerowych ma pojemno嗆 od 4,7 do 17 gigabajt闚 (GB), zale積ie od g瘰to軼i zapisu i wykorzystania jednej lub dw鏂h stron p造ty.

Dyskietka
najcz窷ciej oznacza floppy disk o pojemno軼i 1,44 MB i 鈔ednicy 3,5" (rys. 4.2).

Dysk twardy
(Hard Disk) znajduj帷y si zwykle wewn徠rz obudowy komputera dysk o du瞠j pojemno軼i i relatywnie szybkim dost瘼ie do danych. Obecnie pojemno嗆 dost瘼nych dysk闚 twardych podwaja si co ok. 8 miesi璚y, a wzgl璠ny koszt zapisu tej samej ilo軼i informacji spada ok. 1,5% na tydzie.

E-mail
(electronic mail, email) $\rightarrow$Poczta elektroniczna.

E-
przybieraj帷y gwa速ownie na popularno軼i przedrostek, wywodz帷y si od s這wa ,,elektroniczny'', a znacz帷y cz瘰to raczej ,,internetowy'', np. e-friends -- przyjaciele z Internetu.

E-biznes
integracja przep造wu informacji mi璠zy dzia豉mi wewn皻rznymi przedsi瑿iorstwa z jego aktywno軼i w Internecie.

E-book
ksi捫ka publikowana w formie elektronicznej lub urz康zenie do jej wy鈍ietlania.

Ethernet
najpopularniejszy standard sieci lokalnych ($\rightarrow$LAN).

FAQ
(Frequently Asked Questions) cz瘰to zadawane pytania, a raczej zbi鏎 odpowiedzi na nie, udost瘼niany u篡tkownikom w serwisach, dokumentacjach itp.

Firewall
urz康zenie ograniczaj帷e ruch, zwykle na styku sieci wewn皻rznej z Internetem, w celu utrudnienia zdalnych w豉ma.

Floppy (disk)
$\rightarrow$Dyskietka.

Font
$\rightarrow$Czcionka.

Free Software Foundation
Fundacja Wolnego Oprogramowania, promuj帷a tworzenie i rozw鎩 program闚 dost瘼nych z $\rightarrow$kodem 廝鏚這wym, g堯wnie przez finansowanie projektu $\rightarrow$GNU.

Ftp
(File Transfer Protocol) protok馧 transferu $\rightarrow$plik闚, wywo造wany automatycznie, gdy klikniemy odniesienie 陰cz帷e si ze ,,軼i庵aniem'' pliku.

Gateway
urz康zenie umo磧iwiaj帷e przesy豉nie danych mi璠zy sieciami o r騜nych standardach, obecnie zwane raczej $\rightarrow$routerem.

GIF
jeden ze standardowych format闚 zapisu plik闚 graficznych ( *.gif), oparty na bezstratnej kompresji, z ograniczeniem liczby kolor闚 do 256. Umo磧iwia wy鈍ietlanie sekwencji obraz闚, st康 cz瘰te zastosowanie do prostych animacji na stronach WWW.

GNOME
okienkowy $\rightarrow$interfejs graficzny (desktop, blat) dla systemu
$\rightarrow$GNU/Linux (nastawiony bardziej na grafik konkurent $\rightarrow$KDE).

GNU
skr鏒 od Gnu's Not Unix, czyli Gnu to Nie Unix, zapocz徠kowany w 1984 projekt ( http://www.gnu.org) stworzenia kompletnego systemu darmowego oprogramowania dost瘼nego wraz z $\rightarrow$kodem 廝鏚這wym. Umo磧iwi m.in. powstanie systemu $\rightarrow$GNU/Linux.

GNU/Linux
w pe軟i darmowy i dost瘼ny wraz z kodem 廝鏚這wym Unixowy system operacyjny (dla komputer闚 PC i innych), rozpowszechniany na zasadach licencji $\rightarrow$GNU.

GPRS
(General Packet Radio Service) nowy standard, 陰cz帷y technologi kom鏎kow ($\rightarrow$GSM) z internetow. Dane przesy豉ne s, jak w Internecie, w postaci pakiet闚. Umo磧iwia to m.in. pobieranie informacji z Internetu na 膨danie, zamiast utrzymywania sta貫go po陰czenia jak podczas korzystania z $\rightarrow$WAP, oraz rozliczanie koszt闚 w zale積o軼i od ilo軼i przes豉nych danych, a nie czasu po陰czenia. Oferuje 5-10-krotnie szybsz transmisj danych ni $\rightarrow$GSM.

Grupy dyskusyjne
$\rightarrow$Usenet.

GSM
(Global Service for Mobile Telecomunication) powszechny standard telefonii kom鏎kowej, umo磧iwiaj帷y transmisj danych z pr璠ko軼i do 9600 bit闚 na sekund.

Haker
(hacker) oryginalnie okre郵enie komputerowego ,,guru'' i/lub pasjonata, ostatnio terminem tym okre郵a si osoby w豉muj帷e si do system闚 komputerowych ($\rightarrow$cracker).

Has這
(password) w systemach wielodost瘼nych przypisany do $\rightarrow$konta u篡tkownika spos鏏 identyfikacji, ,,zakl璚ie'', kt鏎e winno by znane tylko osobie upowa積ionej do korzystania z danego konta.

HDD
(Hard Disk Drive) $\rightarrow$Dysk twardy.

Hipertekst
(hypertext) system odno郾ik闚 -- wyr騜nionych w dokumencie fragment闚 tekstu, kt鏎ych klikni璚ie wy鈍ietla inny dokument lub jego wybran cz窷.

Host
komputer umo磧iwiaj帷y u篡tkownikom komunikacj z innymi hostami w sieci -- np. przez e-mail czy WWW.

HTML
(Hypertext Markup Language) j瞛yk opisu strony, stanowi帷y podstaw $\rightarrow$WWW.

HTTP
(Hypertext Transfer Protocol) protok馧 przekazu danych w ramach $\rightarrow$WWW.

Hub
(czyt. ,,hab'') umieszczony w Internecie serwis informacyjny. Odpowiednik $\rightarrow$portalu, jednak oferuj帷y informacje przygotowane i uaktualniane przez prowadz帷 serwis firm. Podobnie jak portale, huby mog by og鏊ne (horyzontalne) lub skoncentrowane na wybranej tematyce (wertykalne).

ICQ
(I Seek You) ,,Ja Szukam Ciebie'', us逝ga pozwalaj帷a na odnajdywanie (zarejestrowanych) os鏏, b璠帷ych w danej chwili online, czyli przy komputerze pod陰czonym do Internetu.

IMAP
(Internet Message Access Protocol) protok馧 dost瘼u do skrzynek $\rightarrow$poczty elektronicznej, rozszerzony w stosunku do $\rightarrow$POP3.

Interfejs
(interface) po陰czenie i/lub spos鏏 wsp馧pracy (porozumiewania si) r騜nych system闚 (urz康ze), np. cz這wieka z programem komputerowym.

Internet
sie 陰cz帷a komputery i sieci komputerowe ca貫go 鈍iata.

Intranet
sie wewn皻rzna (w ramach np. jednej firmy czy budynku), dzia豉j帷a na tych samych zasadach i oprogramowaniu, co $\rightarrow$Internet.

IP
(Internet Protocol) protok馧 przekazywania (pakiet闚) informacji w Internecie. Numer IP to adres komputera w Internecie, na przyk豉d 193.0.82.256.

IRC
(Internet Relay Chat) pogaw璠ki (za po鈔ednictwem klawiatury) online (czyli bez op騧nie jak np. przy wymianie list闚), w kt鏎ych jednocze郾ie mo瞠 bra udzia kilka os鏏.

ISDN
(Integrated Services Data Network) nowoczesna technologia, 陰cz帷a przesy豉nie g這su i danych tym samym kablem.

IrDA
(Infrared Data Association) stowarzyszenie okre郵aj帷e standardy przesy逝 danych cyfrowych w podczerwieni (czyli podobnie jak zdalne piloty TV). R闚nie nazwa z陰cza (interfejsu), umo磧iwiaj帷ego bezprzewodowe 陰czenie komputera z drukark, $\rightarrow$komputerem przeno郾ym itp.

ISP
(Internet Service Provider) $\rightarrow$Dostawca us逝g internetowych.

JAR
(Java Archive) skompresowany plik ( *.jar) zawieraj帷y program $\rightarrow$Javy i jego dane (d德i瘯, grafika).

Java
j瞛yk programowania i 鈔odowisko dla program闚 wykonywalnych, stworzone w firmie Sun z my郵 o prze豉maniu bariery niekompatybilno軼i mi璠zy systemami operacyjnymi. Dla uruchamiania tych program闚 w danym systemie musi by zainstalowany odpowiedni program (tzw. ,,wirtualna maszyna Javy'', dost瘼na za darmo dla wi瘯szo軼i system闚).

J康ro
(kernel) podstawowa cz窷 $\rightarrow$systemu operacyjnego, znajduj帷a si stale w pami璚i $\rightarrow$RAM, odpowiedzialna np. za podzia czasu procesora, komunikacj z g堯wnymi urz康zeniami itp.

JPEG
(Joint Photographic Experts Group) standardowy format plik闚 graficznych ( *.jpg, *.jpeg). Obraz dzielony jest na fragmenty 8$\times$8 $\rightarrow$pikseli, poddawane transformacie kosinusowej i stratnej $\rightarrow$kompresji, zachowuj帷ej dobrze powtarzalne elementy obrazu (tekstury), a gorzej uko郾e linie. Przy zapisie pliku w tym formacie mo瞠my decydowa o stopniu kompresji -- im wi瘯szy, tym wi瘯sza mo磧iwo嗆 wyst徙ienia zauwa瘸lnych zaburze. Nowy format JPEG2000, oparty na transformacie falkowej (wavelet transform), daje lepsz kompresj przy mniejszej utracie jako軼i (szczeg鏊nie kraw璠zi) i braku ,,artefakt闚 8$\times$8''.

KDE
okienkowy $\rightarrow$interfejs (desktop, blat) dla systemu $\rightarrow$GNU/Linux (rys. 1.6).

Klawiatura maszynistki
obj皻y Polsk Norm (PN 87) standard rozmieszczenia liter na klawiaturze polskich maszyn do pisania. We wczesnych latach 90. do嗆 powszechne by造 klawiatury do komputer闚 PC, zawieraj帷e polskie litery rozmieszczone wed逝g tego standardu. Aktualnie komputery PC w Polsce kupujemy z klawiatur ameryka雟k, a polskie litery wprowadzamy z pomoc tzw. uk豉du $\rightarrow$,,klawiatury programisty''. Polskie litery obecne s np. na klawiaturach polskich komputer闚 firmy Apple.

Klawiatura programisty
powszechny aktualnie spos鏏 wpisywania
polskich liter (望窸...) na klawiaturze ameryka雟kiej; np. ,,'' uzyskujemy wciskaj帷 klawisz Alt (zwykle w ten spos鏏 dzia豉 tylko prawy Alt) i, nie puszczaj帷 go, klawisz ,, A''. Stad tak duza ilosc bledow polegajacych na zamianie ,,'' w ,,a'', ,,'' w ,,z'' itp., kt鏎e nie wyst瘼owa造 tak powszechnie w czasach $\rightarrow$klawiatury maszynistki, gdy literom tym odpowiada造 r騜ne klawisze.

Klient
komputer (lub program) korzystaj帷y z us逝g $\rightarrow$serwera, np. wy鈍ietlaj帷y pobrane z niego strony $\rightarrow$WWW. Skrajnym przypadkiem ,,odchudzonego'' klienta (thin client) jest terminal, umo磧iwiaj帷y wy陰cznie zdaln prac na serwerze (por. $\rightarrow$telnet). Terminale przystosowane do zdalnej pracy w trybie graficznym ($\rightarrow$X-Windows) zwiemy X-terminalami.

Kod 廝鏚這wy
(source code) tekst programu w formie zrozumia貫j dla programisty, umo磧iwiaj帷y analiz jego dzia豉nia (por. tabl. 3.1).

Kompatybilny
(compatible) zgodny, czyli umo磧iwiaj帷y uruchamianie tych samych program闚 (system) lub system闚 operacyjnych (komputer).

Kompresja
(compression) pakowanie. W przypadku plik闚 umo磧iwia zmniejszenie ilo軼i zajmowanego przez nie (na dysku) miejsca lub czasu potrzebnego do ich transmisji. W wi瘯szo軼i przypadk闚 wymagamy, aby po rozpakowaniu plik by identyczny jak przed spakowaniem, jednak w przypadku obraz闚 ($\rightarrow$jpeg) czy d德i瘯闚 ($\rightarrow$mp3) zadowalamy si cz瘰to kompresj stratn, czyli zapisem tylko cz窷ci informacji dobranej tak, by przy ogl康aniu lub odtwarzaniu pliku r騜nica by豉 niezauwa瘸lna.

Komputer przeno郾y
(notebook, dawniej laptop) mie軼i si w teczce, ma akumulatory i cz瘰to oferuje te same mo磧iwo軼i co komputery stacjonarne ($\rightarrow$desktop), jednak za znacznie wy窺z cen, co wi捫e si z kosztem miniaturyzacji, akumulator闚 i konieczno軼i wykorzystania wy鈍ietlaczy ciek這krystalicznych ($\rightarrow$LCD).

Konto
(account) prawo dost瘼u do komputera i/lub us逝gi. Autoryzacja polega zwykle na podaniu identyfikatora (login, nazwa u篡tkownika) i $\rightarrow$has豉.

Ko Troja雟ki
program komputerowy zawieraj帷y kod maj帷y umo磧iwi tw鏎cy dost瘼 do systemu, w kt鏎ym program uruchomiono (por. $\rightarrow$wirus, $\rightarrow$robak).

Korekcja b喚d闚
mechanizm, kt鏎y dzi瘯i wykrywaniu b喚d闚 w
$\rightarrow$cyfrowej postaci danych z pomoc $\rightarrow$sum kontrolnych, pozwala na bezb喚dn transmisj (przez powtarzanie b喚dnie przes豉nych fragment闚) lub optymalne traktowanie b喚d闚 w odczycie.

Kraker
$\rightarrow$Cracker.

Kryptografia klucza publicznego
(public key cryptography) technika oferuj帷a szyfrowanie danych oraz elektroniczne podpisy bez konieczno軼i ustalania szyfru z pomoc bezpiecznego kana逝 komunikacji. Dzi瘯i niej mo磧iwe s w Internecie bezpieczne transakcje handlowe, jak np. zakupy z u篡ciem kart kredytowych.

LAN
(Local Area Network) sie komputerowa pokrywaj帷a obszar do kilku kilometr闚 kwadratowych; ograniczenie zasi璕u umo磧iwia uzyskanie szybszej transmisji danych.

Laptop
$\rightarrow$Komputer przeno郾y, notebook.

LaTeX
(LATEX ) stworzony na pocz徠ku lat 80. przez Leslie Lamporta system u豉twiaj帷y korzystanie z $\rightarrow$TEX -a. T ksi捫k sk豉dano w LATEX -u. TEX i LATEX dost瘼ne s za darmo (wraz z kodem 廝鏚這wym) dla w豉軼iwie wszystkich system闚 operacyjnych.

LCD
(Liquid Crystal Display) wy鈍ietlacz ciek這krystaliczny, powszechny np. w zegarkach elektronicznych. Oparty na tej technologii monitor komputerowy daje stabilny i nie m璚z帷y oczu obraz, mniejsze zu篡cie energii i rozmiary, za niestety wci捫 znacznie wy窺z cen.

Linux
$\rightarrow$j康ro systemu GNU/Linux. Czasem mianem tym okre郵a si ca造 system GNU/Linux, pomijaj帷 w ten spos鏏 wk豉d projektu $\rightarrow$GNU i $\rightarrow$Free Software Foundation.

Link
$\rightarrow$odno郾ik.

MAN
(Metropolitan Area Network) sie komputerowa o zasi璕u rz璠u du瞠go miasta.

Maszyna Turinga
zaproponowane przez A.M. $\rightarrow$Turinga -- na potrzeby dowodu o obecno軼i w matematyce twierdze nierozstrzygalnych -- urz康zenie sk豉daj帷e si ze sko鎍zonego programu i nieograniczonej pami璚i, o sekwencyjnym sposobie wykonywania operacji matematycznych. Poj璚ie, wci捫 u篡teczne w rozwa瘸niach teorii automat闚, stanowi這 teoretyczn podstaw pierwszych skonstruowanych w kilka lat p騧niej (lata 40.) komputer闚.

Menu
lista wyboru, np. menu rozwijane pull-down menu pojawia si zwykle po klikni璚iu na pasku menu w g鏎nej cz窷ci okna.

Microsoft
(MS) najwi瘯szy na 鈍iecie producent komercyjnego oprogramowania dla komputer闚 PC, m.in. systemy MS $\rightarrow$Windows.

MIDI
(Musical Instrument Digital Interface) cyfrowy interfejs instrument闚 muzycznych, standard oraz wykorzystuj帷e go urz康zenia i pliki ( *.mid) z zapisem muzyki.

MIME
(Multipurpose Internet Mail Extensions) standard pozwalaj帷y na do陰czanie do przesy貫k $\rightarrow$e-mail danych nietekstowych, jak grafika czy d德i瘯.

Mirror Site
(ang. mirror -- lustro) serwer powielaj帷y dok豉dnie (uaktualniane w okre郵onych odst瘼ach czasu) pliki innego popularnego serwera $\rightarrow$FTP lub $\rightarrow$WWW, dla zmniejszenia obci捫enia lub u豉twienia dost瘼u np. na innym kontynencie.

Modem
(MOdulator/DEModulator) urz康zenie pozwalaj帷e na przesy豉nie danych $\rightarrow$cyfrowych przez $\rightarrow$analogowe linie telefoniczne, np. w celu po陰czenia komputera z $\rightarrow$Internetem.

Moore
Gordon, sformu這wa $\rightarrow$Prawo Moore'a.

MPEG
(Motion Picture Expert Group) standard zapisu plik闚 audio/wideo, dzi瘯i wysokiej kompresji popularny w Internecie.

MP3
(MPEG warstwa 3) najpopularniejszy w Internecie format plik闚 d德i瘯owych, oparty na (stratnej) $\rightarrow$kompresji opracowanej w oparciu o psychoakustyk. Dystrybucja nagra w tym formacie przez Internet mo瞠 zachwia podstawami przemys逝 fonograficznego w aktualnej jego formie.

Multimedia
wykorzystanie komputer闚 do prezentacji tekstu, grafiki, wideo, animacji i d德i瘯闚 w spos鏏 zintegrowany.

Netscape
jedna z najpopularniejszych (obok Microsoft Internet Explorer) przegl康arek internetowych, dzi瘯i otwarto軼i kod闚 廝鏚這wych dost瘼na (za darmo) dla wi瘯szo軼i system闚 operacyjnych. Zawiera r闚nie modu造 obs逝gi poczty i grup dyskusyjnych oraz tworzenia w豉snych stron WWW.

Netykieta
(netiquette, net-etiquette) etykieta sieciowa, niepisane regu造 kulturalnego zachowania w Internecie.

NFS
(Network File System) protok馧 umo磧iwiaj帷y dost瘼 do danych na odleg造ch maszynach w sieci, tak jakby znajdowa造 si na lokalnym dysku.

NNTP
(Network News Transfer Protocol) protok馧 wykorzystywany do przekazywania wiadomo軼i w grupach dyskusyjnych ($\rightarrow$Usenet).

Notebook
$\rightarrow$komputer przeno郾y.

Offline
(off-line) bez bezpo鈔edniego po陰czenia; np. protok馧 $\rightarrow$POP3 pozwala na 軼i庵ni璚ie list闚 na dysk twardy naszego komputera i czytanie ich offline, bez utrzymywania po陰czenia z Internetem.

Odno郾ik
(link, 陰cze) w dokumentach elektronicznych -- wyr騜niony fragment tekstu lub obrazu, kt鏎ego klikni璚ie przenosi nas w inne miejsce tego samego dokumentu lub do innego dokumentu na innym komputerze (np. $\rightarrow$WWW).

Online
(on-line) na bie膨co, np. w trakcie po陰czenia. Mo瞠 r闚nie oznacza dost瘼no嗆 przez sie.

Palmtop
mieszcz帷y si na d這ni (ang. palm -- d這) komputerek, kt鏎y poza funkcjami organizera ($\rightarrow$PDA) pozwala np. uruchamia gry i inne programy, a czasem nawet odtwarza muzyk w formacie $\rightarrow$mp3. Lepsze urz康zenia tej klasy zapewniaj ,,synchronizacj'' danych z PC, chroni帷 przed utrat wszystkich adres闚 i telefon闚 w przypadku awarii czy zgubienia palmtopa. Bardziej rozbudowane (w zwi您ku z tym zwykle wi瘯sze) urz康zenia tego typu zaliczamy ju do $\rightarrow$notebook闚, a w豉軼iwie subnotebook闚.

PAP
(Password Authentication Protocol) jeden z protoko堯w automatycznego $\rightarrow$uwierzytelniania przy 陰czeniu z komputerem $\rightarrow$dostawcy us逝g internetowych. Nie zapewnia szyfrowania hase.

Password
$\rightarrow$Has這.

PC
(Personal Computer) nazwa nadana przez firm IBM linii komputer闚 ,,domowych'', kt鏎e rozpowszechni造 si w ca造m 鈍iecie dzi瘯i umo磧iwieniu produkcji przez inne firmy ,,klon闚'', czyli komputer闚 $\rightarrow$kompatybilnych.

PCX
jeden ze standardowych format闚 zapisu plik闚 graficznych ( *.pcx).

PDA
(Personal Digital Assistant) ,,osobisty asystent cyfrowy'', mieszcz帷y si w kieszeni prosty komputerek pozwalaj帷y notowa adresy, daty itp. W bardziej rozbudowanej wersji zwany $\rightarrow$palmtopem.

PDF
(Portable Document Format) oparty na $\rightarrow$PostScripcie format dokument闚 z u豉twiaj帷ymi czytanie hipertekstowymi $\rightarrow$odno郾ikami. Do wy鈍ietlania i drukowania tych dokument闚 potrzebny jest specjalny program, np. dost瘼ny za darmo Acrobat firmy Adobe.

PKI
(Public Key Infrastructure) infrastruktura kluczy publicznych
($\rightarrow$kryptografia...).

Piksel
(pixel, od picture element), najmniejszy element obrazu. Na przyk豉d rozdzielczo嗆 ekranu $800\times600$ oznacza, 瞠 obraz sk豉dany jest z $800 \times 600=480000$ element闚, z kt鏎ych ka盥emu mo積a przypisa inny kolor.

Plik
(file) ci庵 bit闚, w kt鏎ym mo瞠 by zapisany np. tekst, baza danych, film lub program komputerowy.

P造ta g堯wna
w komputerach PC element w postaci du瞠j p造tki drukowanej, montowany na sta貫 wewn徠rz obudowy komputera, zawieraj帷y gniazda do umieszczenia procesora, pami璚i $\rightarrow$RAM, karty grafiki, muzycznej, $\rightarrow$modemu itp. oraz, dzi瘯i specjalizowanym uk豉dom elektronicznym, zapewniaj帷y wsp馧prac tych element闚.

PNG
(Portable Network Graphics) jeden ze standardowych format闚 plik闚 graficznych ( *.png), opracowany przez niezale積ych ekspert闚 dla zast徙ienia formatu GIF, kt鏎ego wykorzystanie by這 ograniczane patentami.

PNP
(Plug And Play) ,,Pod陰cz i Baw Si'' -- standard automatycznego rozpoznawania i instalowania przez system urz康ze zewn皻rznych, np. modem闚. Ze wzgl璠u na przypadki wadliwego dzia豉nia zwany te Plug And Pray, czyli ,,Pod陰cz i M鏚l Si''.

Poczta elektroniczna
(electronic mail, e-mail, email) system umo磧iwiaj帷y praktycznie darmowe i natychmiastowe przesy豉nie tekst闚, obraz闚 czy d德i瘯闚 do adresata w dowolnym zak徠ku 鈍iata -- pod warunkiem, 瞠 te u篡wa poczty elektronicznej.

POP
(Post Office Protocol, POP3) standardowy protok馧 dost瘼u przez Internet do skrzynek $\rightarrow$poczty elektronicznej. Szczeg鏊nie wygodny przy korzystaniu z po陰czenia z Internetem przez modem.

Portal
tworzona i uaktualniana przez powo造wan cz瘰to specjalnie do tego celu firm witryna, zawieraj帷a pogrupowane tematycznie odno郾iki do najcz窷ciej poszukiwanych w Internecie informacji. Portale oferuj zwykle darmowe konta $\rightarrow$e-mail, $\rightarrow$czat i $\rightarrow$wyszukiwark. Portale o tematyce og鏊nej zwiemy horyzontalnymi, natomiast skoncentrowane na w篹szej tematyce -- wertykalnymi (vertical portal, vortal). Portale oferuj帷e informacje przygotowane w ca這軼i przez zesp馧 danej firmy zwiemy $\rightarrow$hubami.

POST
(Power On Self Test) zapisany w pami璚i $\rightarrow$p造ty g堯wnej program, kt鏎y po ka盥ym w陰czeniu komputera sprawdza pokr鏒ce dost瘼 do jego element闚.

PostScript
format (j瞛yk) opisu strony, tekstu i grafiki, oferuj帷y najwy窺z dost瘼n na danym urz康zeniu wierno嗆 wydruku. Pliki mo積a drukowa bezpo鈔ednio na drukarkach ,,postscriptowych'' (czyli z wbudowanym interpreterem j瞛yka PostScript) lub wy鈍ietla na ekranie i drukowa na dowolnych drukarkach z pomoc dost瘼nych w Sieci program闚 GhostScript i GhostView.

PPP
(Point-to-Point Protocol) protok馧 transmisji pakiet闚 przez po陰czenia szeregowe mi璠zy dwoma komputerami, wykorzystywany zwykle przy 陰czeniu z Internetem (konkretnie najbli窺zym $\rightarrow$hostem) przez $\rightarrow$modem.

Prawo Moore'a
szacuje, 瞠 liczba tranzystor闚 w nowo produkowanych procesorach podwaja si co 2 lata (lub co 18 miesi璚y, ta wersja s豉biej pasuje do faktycznego tempa). Podwojenie liczby tranzystor闚 oznacza w przybli瞠niu podwojenie mocy obliczeniowej. Prawo przybli瘸 szybko嗆 rozwoju mocy obliczeniowych komputer闚 od roku 1971 (od 2300 tranzystor闚 w procesorze Intel 4004 do ponad 10 milion闚 w Pentium II).

Procesor
(Central Processing Unit, CPU) ,,silnik'' komputera, wykonuj帷y obliczenia. W komputerach PC najpopularniejsze s procesory Pentium firmy Intel, drugim wa積ym producentem jest AMD, kt鏎ego procesor Athlon pierwszy uzyska szybko嗆 taktowania 1000 MHz. Rewolucj na rynku procesor闚 do $\rightarrow$komputer闚 przeno郾ych mo瞠 spowodowa wprowadzenie przez firm Transmeta procesora Crusoe ( http://www.transmeta.com).

Protok馧
w informatyce -- zestaw konwencji rz康z帷ych przesy貫m i formatowaniem danych.

Przegl康arka
(browser) program komputerowy umo磧iwiaj帷y korzystanie z $\rightarrow$WWW; najpopularniejsze (Netscape i Internet Explorer) maj poza tym modu造 tworzenia w豉snych stron WWW, grup dyskusyjnych, telefonii internetowej itp.

PS/2
interfejs (oraz rodzaj wtyczek) myszki i klawiatury, wprowadzony w komputerach IBM PC linii PS/2, rozpowszechniony w p造tach $\rightarrow$ATX.

Pulpit
u篡te w polskiej wersji MS Windows okre郵enie $\rightarrow$blatu (desktop, por. przypis na s. ).

Quota
w $\rightarrow$Unixie system ograniczania miejsca na wsp鏊nym dysku, kt鏎e mo瞠 zaj望 jeden u篡tkownik. W braku tego mechanizmu ka盥y z u篡tkownik闚 mo瞠 ca趾owicie zapcha dysk, co uniemo磧iwi -- rownie innym -- korzystanie z systemu.

QWERTY
standard rozmieszczenia liter na klawiaturze (pierwsze litery z g鏎nego rz璠u). Rozk豉d ten opracowano, by uniemo磧iwi szybkie pisanie na pierwszych maszynach do pisania -- zbyt szybkie wciskanie s御iednich klawiszy blokowa這 czcionki.

RAM
(Random Access Memory) pami耩 wyrywkowego (i szybkiego) dost瘼u, w kt鏎ej wykonuj si programy.

RAR
popularny format $\rightarrow$kompresji, przed u篡ciem spakowanego pliku ( *.rar) nale篡 go rozpakowa z pomoc odpowiedniego programu.

Redundancja
nadmiar informacji, na przyk豉d: wi瘯szo嗆$\Box$tekst闚 b$\Box$豉by zroz$\Box$mia豉, gd$\Box$by usun望$\Box$z nich co$\Box$dziesi徠y$\Box$znak, co $\Box$ida cho$\Box$y na tym $\Box$rzyk豉dzi$\Box$. Taki na$\Box$miar info$\Box$macji pon$\Box$d koniecz$\Box$ do zroz$\Box$mienia da$\Box$ego tekst$\Box$ okre郵il$\Box$by鄉y jak$\Box$ dziesi璚$\Box$oprocento$\Box$ redunda$\Box$cj.

Robak
(worm) samopowielaj帷y i samorozprzestrzeniaj帷y si program komputerowy; w odr騜nieniu od $\rightarrow$wirusa 篡je tylko w otoczeniach sieciowych.

ROM
(Read Only Memory) pami耩 tylko do odczytu, w kt鏎ej dane (i/lub program) zapisywane s jednorazowo (najcz窷ciej w procesie produkcji uk豉d闚 scalonych) i ich p騧niejsza modyfikacja nie jest mo磧iwa.

Router
urz康zenie przekazuj帷e dane mi璠zy sieciami, $\rightarrow$gateway.

RTF
(Rich Text Format) oparty na $\rightarrow$ASCII standardowy format zapisu plik闚 tekstowych ( *.rtf), umo磧iwiaj帷y przenoszenie mi璠zy r騜nymi programami (edytorami tekst闚) plik闚 zawieraj帷ych, poza ,,czystym'' tekstem ASCII, informacje o czcionkach, wyt逝szczeniach itp.

R闚noleg造
(parallel) wykonuj帷y kilka zada jednocze郾ie (program, komputer) lub przesy豉j帷y jednocze郾ie wi瘯sz (ni jeden) liczb bit闚 (interfejs, kabel).

SCSI
(Small Computers System Interface) alternatywny dla $\rightarrow$ATA, ale nie ograniczony do komputer闚 PC, standard 陰czenia urz康ze peryferyjnych. Rozwi您anie dro窺ze, oferuj帷e wi瘯sz wydajno嗆 przy du篡ch obci捫eniach.

Serwer
komputer g堯wny, udost瘼niaj帷y zdalnie (przez sie) innym komputerom us逝gi, jak np. strony WWW, pliki, zdalne dyski czy wr璚z mo磧iwo嗆 zdalnej pracy.

Skalowalno嗆
cecha (niekt鏎ych) system闚 informatycznych, zapewniaj帷a mo磧iwo嗆 p造nnego powi瘯szania skali przedsi瞝zi璚ia.

SLIP
(Serial Line Internet Protocol) niegdy popularny protok馧 陰czenia komputer闚 z Internetem przez modem, wypierany przez $\rightarrow$PPP.

Smileys
(鄉ieszki) kombinacje znak闚 $\rightarrow$ASCII, wyra瘸j帷e skr鏒owo np. emocje. Najcz窷ciej symbole twarzy (le膨cych na boku): :-) u鄉iech, ;-) przymru瞠nie oka, :-x zasznurowane usta itd.

SMS
(Short Messages System) system kr鏒kich wiadomo軼i tekstowych (do 160 znak闚), kt鏎e mo積a przesy豉 mi璠zy telefonami kom鏎kowymi. Operatorzy sieci kom鏎kowych u豉twiaj integracj SMS z $\rightarrow$poczt elektroniczn, czyli przesy豉nie e-maili bezpo鈔ednio na telefon kom鏎kowy i vice versa.

SMTP
(Simple Mail Transfer Protocol) protok馧 wykorzystywany najcz窷ciej do obs逝gi poczty wysy豉nej.

Spam
reklamy wysy豉ne poczt elektroniczn do os鏏, kt鏎e nie wyrazi造 zgody na ich otrzymywanie.

SSH
(Secure Shell) bezpieczny $\rightarrow$telnet szyfruj帷y ,,w locie'' wpisywane przez nas informacje, w tym r闚nie $\rightarrow$has豉.

Star Office
zintegrowany pakiet program闚 biurowych -- edytor, arkusz kalkulacyjny, baza danych, modu grafiki i prezentacji -- udost瘼niany za darmo przez firm Sun, dzia豉j帷y w wielu systemach operacyjnych (m.in. Windows i GNU/Linux). Czyta i zapisuje pliki w formatach Microsoft Office ( *.doc, *.xls, *.ppt itp.).

Strona domowa
(home page) $\rightarrow$witryna.

Suma kontrolna
spos鏏 na sprawdzanie poprawno軼i zapisu $\rightarrow$cyfrowego, og鏊nie dowolnej liczby. W zapisie wprowadzamy $\rightarrow$redundancj, zapisuj帷 np. dodatkowo sumy kolejnych grup liczb. Przy odczycie pozwala to na sprawdzenie zgodno軼i z sum obliczon z wczytanych danych i wykrycie ew. przek豉mania.

System operacyjny
(Operating System, OS) podstawowy program,
uruchamiaj帷y si zaraz po starcie komputera (s. ), zarz康zaj帷y $\rightarrow$plikami i wykonywaniem program闚 -- np. GNU/Linux, MacOS, DOS, MS Windows...

System wielodost瘼ny
(multiuser) system operacyjny zapewniaj帷y m.in. ochron plik闚 w systemach, z kt鏎ych korzysta wielu u篡tkownik闚.

System wielozadaniowy
(multitasking) system operacyjny zdolny do wykonywania kilku program闚 jednocze郾ie (np. w kilku otwartych oknach).

Szeregowy
(serial, interfejs lub kabel) -- sekwencyjny, przesy豉j帷y bit za bitem.

TCP/IP
(Transmission Control Protocol / Internet Protocol) podstawowe protoko造 przesy豉nia danych w Internecie.

Telnet
najstarszy protok馧 zdalnej pracy na komputerach, w trybie tekstowym.

Test Turinga
,,gra imitacji'': cz這wiek i komputer porozumiewaj si z arbitrem wy陰cznie za pomoc informacji tekstowych (jak np. $\rightarrow$czat lub $\rightarrow$e-mail). Arbiter mo瞠 obu zadawa dowolne pytania; je郵i nie zgadnie, kt鏎y z rozm闚c闚 jest maszyn, przyjmujemy, 瞠 maszyna posiada inteligencj. Stwierdzenie to by這 przedmiotem krytyki oraz centrum dyskusji o sztucznej inteligencji i filozofii przez ostatnich 50 lat. Do dzi 瘸den program kopmputerowy nie przeszed tego testu nawet w stosunkowo ograniczonej formie (por. np. http://www.loebner.net/Prizef/loebner-prize.html).

TeX
(TEX ) system sk豉du drukarskiego stworzony (ze szczeg鏊nym uwzgl璠nieniem wzor闚 matematycznych) w roku 1977 przez prof. Donalda Knutha. Skomplikowany w bezpo鈔ednim u篡ciu, u豉twia je $\rightarrow$LATEX (w kt鏎ym sk豉dano m.in. t ksi捫k). TEX i LATEX dost瘼ne s za darmo (wraz z kodem 廝鏚這wym) dla w豉軼iwie wszystkich system闚 operacyjnych.

Turing
Alan Mathison (1912-1954) angielski matematyk i logik, pionier teorii komputer闚.

Unix
wielodost瘼ny i wielozadaniowy system operacyjny (obecnie raczej rodzina system闚) opracowany w latach 70. w AT&T, kt鏎y dzi瘯i liberalnej polityce licencjonowania -- szczeg鏊nie dla uczelni -- sta si standardem. Systemy zachowuj帷e 軼is陰 zgodno嗆 z aktualn specyfikacj Unixa (POSIX, System V) -- np. GNU/Linux, Solaris, AIX, FreeBSD -- okre郵amy mianem ,,system闚 Unixowych'' lub implementacji Unixa. Oferuj one te same komendy, mechanizmy i sprawdzone systemy zabezpiecze.

URL
(Universal Resource Locator) uniwersalny identyfikator zasob闚 w Internecie, w postaci rodzaj://adres.komputera/軼ie磬a.

USB
(Universal Serial Bus) szybkie z陰cze szeregowe, umo磧iwiaj帷e wygodne pod陰czanie urz康ze bez konieczno軼i wy陰czania komputera.

Usenet
najwi瘯sze w 鈍iecie, niezale積e forum wymiany my郵i. Wiadomo嗆 wys豉na przez u篡tkownika do danej grupy dyskusyjnej (jest ich ogromna liczba, na ka盥y prawie temat) trafia (przez protok馧 $\rightarrow$NNTP) do wszystkich, kt鏎zy si do danej grupy zapisali. Mo積a je r闚nie czyta (bez konieczno軼i subskrypcji) z pomoc odpowiednich program闚 -- np. modu news w $\rightarrow$Netscape -- 陰cz帷 si z serwerem grup dyskusyjnych, np. news.tpnet.pl.

Uwierzytelnienie
(authentication) po鈍iadczenie to窺amo軼i u篡tkownika w systemie, np. przez podanie nazwy u篡tkownika i $\rightarrow$has豉.

WAP
(Wireless Access Protocol) protok馧 bezprzewodowego dost瘼u -- g堯wnie z telefon闚 kom鏎kowych -- do specjalnie przygotowanych stron WWW.

WAW
standard zapisu plik闚 d德i瘯owych ( *.waw).

Wielozadaniowy
$\rightarrow$system wielozadaniowy.

Wielodost瘼ny
$\rightarrow$system wielodost瘼ny.

Windows
(okna) znak handlowy ($^\mathrm{TM}$) firmy $\rightarrow$Microsoft, nazwa systemu operacyjnego. Okna na ekranie komputera pojawi造 si wcze郾iej ni produkt Microsoftu (rys. A.2).

Wirus komputerowy
program tworzony w celu rozprzestrzeniania si (cz瘰to przez ,,przyklejanie si'' do innych program闚) i wyrz康zania szk鏚.

Witryna
w Internecie -- g堯wna strona $\rightarrow$WWW firmy, serwisu lub osoby. R闚nie strona domowa (home page).

WWW
(World Wide Web, W3, Og鏊no鈍iatowa Paj璚zyna) standard prezentacji informacji w Internecie, oparty na j瞛yku $\rightarrow$HTML i protok馧 $\rightarrow$HTTP. T逝maczone r闚nie dowcipnie jako ,,Wszechnica Wiedzy Wszelakiej'' lub World Wide Wait -- Og鏊no鈍iatowe Czekanie, komentarz do zwalniaj帷ego transmisj efektu ,,zapychania'' 陰czy.

WYSIWYG
(What You See Is What You Get, ,,Dostajesz To Co Widzisz'') idea edytor闚 formatuj帷ych tekst ,,w locie'' i wy鈍ietlaj帷ych go od razu w takiej formie, jak zobaczymy na wydruku.

Wyszukiwarka
(search engine) dost瘼na przez Internet baza danych, gromadz帷a informacje o stronach WWW.

X
(X-windows) sieciowo zorientowany system obs逝gi funkcji graficznych w systemach Unixowych, umo磧iwiaj帷y zdaln prac w 鈔odowisku graficznym.

ZIP
  1. popularny format $\rightarrow$kompresji, przed u篡ciem spakowanego pliku ( *.zip) nale篡 go rozpakowa z pomoc odpowiedniego programu.
  2. nazwa dyskietek o pojemno軼i 100 i 250 MB, produkowanych przez firm Iomega. Aby ich u篡wa, w komputerze musi by nap璠 (drive) tej瞠 firmy.


do g鏎y o ksi捫ce
Dalej: Indeks Do g鏎y: Komputer. Internet. Cyfrowa rewolucja. Wstecz: D. Zapis (kod) dw鎩kowy